Johanna Kivinen, nazioarteko proiektu-arduraduna, KiVa eskola-jazarpenaren aurkako programa, Turkuko Unibertsitatea (Finlandia)
Ideia horretatik abiatuta, Kivinenek bullyingaren prebentzioak hezkuntza-komunitate osoa zergatik inplikatu behar duen azaltzen du. Elkarrizketa honetan, eskola-jazarpena prebenitzeko babes zientifiko handieneko programetako baten gakoak aztertzen ditu, eta ikasle guztientzat eskola inklusiboagoak, seguruagoak eta errespetuzkoagoak eraikitzeko moduaren inguruan hausnartzen du.
Nola erlazionatzen da eskola-jazarpenaren prebentzioa eskola inklusiboaren ereduarekin?
Zuzenean erlazionatzen dira, biek helburu bera baitute: ikasle guztiak seguru, onartuta eta hezkuntza-komunitatean parte hartzeko benetako aukerekin sentitzeko ingurune hezitzailea eraikitzea.
Finlandiako hezkuntza-testuinguruan, inklusioa hezkuntzaren muinean dago. Beraz, jazarpena prebenitzea ez da jarduera puntuala ez isolatua, eskola kultura positibo eta inklusiboaren zati naturala baizik. Eskola inklusiboak ez du bermatu behar bakarrik ikasleen presentzia gelan, baita haien ongizatea, parte-hartzea eta taldearen barruan onartua izatea ere.
Zentzu horretan, KiVaren oinarrian dago ikasle guztiek babesa emango dien ikaskuntza-ingurunerako eskubidea dutela. Horretarako, enpatia, gizarte-trebetasunak eta taldearen kohesioa bezalako alderdiak lantzen ditugu, ikasleak seguru, baloratuta eta barne sentitzeko eskola-testuingurua sortzen laguntzen duten elementuak baitira. Azkenik, KiVak errespetuzko elkarrekintza bultzatzen du.
Beraz, hori oinarri ona da inklusioa benetan gauzatzeko.
Zein dira KiVa programaren balio erantsi gisa nabarmenduko zenituzkeen elementu bereizgarriak?
Funtsezkoenetako bat oinarri zientifiko sendoa da. Turkuko Unibertsitateko ikerketa-talde batek garatua, nazioartean babes zientifiko handiena duen eskola-jazarpena prebenitzeko programa da. Haren eraginkortasuna ez dago intuizioetan edo jardunbide on isolatuetan oinarritua, urte askotako ikerketa zorrotzean baizik. Hari esker diseinatu eta balioztatu ahal izan dira prebentzio- eta esku-hartze-estrategia guztiak.
Nabarmentzekoa da, halaber, ikasleei eta ikastetxe bakoitzean programa ezartzeaz arduratzen diren langileei zuzendutako urteroko online inkesten bidezko jarraipen-sistema. Inkesta horiei esker, jazarpenaren prebalentzia, ikasleen segurtasun- edo bakardade-sentimendua eta ikastetxearen giro orokorra ezagutu daitezke. Gainera, datu interesgarriak eskaintzen dizkie ikastetxeei, KiVa sareko beste ikastetxe batzuekin —eskualde- edo nazio-mailan— alderatuta euren jarduna ebaluatzen laguntzen baitie.
Programaren beste indarguneetako bat elkarbizitza-arauak eta taldearen dinamika eraldatzeko duen gaitasuna da. KiVak abiapuntutzat hartzen du eskola-jazarpena ez dela biktimaren eta jazarlearen arteko arazo esklusiboa, talde-fenomenoa baizik. Horregatik, irakasleek eta ikasleek jazarpenaren aurkako jarrera argi eta partekatua hartzen dutenean, arau sozial berri horrek taldeko kide guztien portaeran du eragina, eta jokabide horiek sostengatzen dituen babesa murrizten du.
Beste era batera esanda, gelako kultura aldatzean eta errespetuko, inklusioko eta erantzukizun partekatuko giroa sustatzean, zailagoa da jazarpenak jarraitzea, eta taldeak babes-faktore gisa jarduten laguntzen du.
Nola bideratzen du programak esku-hartzea? Zer urrats eman behar ditu ikastetxeak ikasleei, profesionalei eta familiei dagokienez?
Hiru helburu ditu: eskola-jazarpena prebenitzea, gertatzen denean modu eraginkorrean esku hartzea eta ikasle guztientzako ondorio negatiboak ahalik eta gehien murriztea.
Esku-hartzea protokolo argi eta egituratuen bidez bideratzen du. Ikastetxe bakoitzak ikastetxeko profesionalek, hala nola irakasleek, psikologoek edo eskola-osasuneko langileek osatutako KiVa talde bat du. Talde horrek prestakuntza jasotzen du, eta bere ardura jazarpen-kasu bat identifikatzen denean jarduten hastea da.
Lehen urratsa egoera aztertzea eta benetan jazarpena den ala ohiko gatazka den bereiztea da. Eskola-jazarpena funtsezko elementu batzuek ezaugarritzen dute: denboran errepikatzen den jokabidea da, inplikatutako pertsonen artean botere-desoreka dago, eta kalte esanguratsua eragiten dio biktimari.
Jazarpen-kasu bat baieztatzen denean, taldeak esku-hartze egituratua abiarazten du inplikatutako pertsonekin. Lehenik eta behin, banakako elkarrizketak izaten ditu biktimarekin, babesa eskaintzeko, ikastetxeak egoeraren kudeaketa bere gain hartuko duela adierazteko eta haren bilakaeraren jarraipena egiteko.
Jazarpena eragiten duen ikasleari dagokionez, programak bi ikuspegi posible jasotzen ditu. Lehena konfrontatiboa da: jokabide hori onartezina dela eta berehala amaitu behar duela adierazten zaio ikasleari. Ikasleak bere jokabidea aldatzeko konpromisoa hartzen du, eta, ondoren, jarraipena egiten zaio. Bigarren ikuspegia ez-konfrontatiboa da, eta enpatia sustatzean oinarritzen da. Ikasleari gonbita egiten zaio biktimaren egoera hobetzeko moduari buruz hausnartzeko. Bi kasuetan, helburua ez da zigortzea, jokabidean benetako aldaketa sustatzea baizik.
Metodo honen alderdi garrantzitsu bat da biktimari eta jazarleari, oro har, bereizita egiten zaiela elkarrizketa. Horrela, ingurune seguruagoa sortzen da biktimarentzat, eta biktimizazio berriko egoerak edo botere-desorekak saihesten dira.
Familiek ere eginkizun garrantzitsua dute, esku-hartzean zuzenean parte hartzen ez badute ere. Programaren funtzionamenduari, jarduketa-protokoloei eta baliabide praktikoei buruzko informazioa jasotzen dute, euren seme-alaba jazarpen-egoera batean inplikatuta badago —biktima, jazarle edo behatzaile gisa— nola jokatu jakiteko.
Prebentzioa da programaren zutabeetako bat. Nola ezartzen da ikuspegi prebentibo hori eskolan zein familiekin?
Programak irakasleen prestakuntzara bideratzen du zati garrantzitsu bat. Ondoren, irakasleek ikasleekin lan egiten dute, eskola-jazarpena zer den identifikatzen eta haren adierazpen nagusiak ezagutzen ikas dezaten. Ezagutza horrek arrisku-egoerak antzematen eta haien aurrean nola jokatu jakiten laguntzen die ikasleei.
Irakasleek, bestalde, prestakuntza espezifikoa jasotzen dute, eta eduki horiek gelan lantzeko material didaktikoak dituzte eskura. Prestakuntza horri esker, berdinen arteko gatazka puntual bat eta eskola-jazarpen-egoera bat bereiz ditzakete. Biek hezkuntza-esku-hartzea eskatzen badute ere, ez da beti beharrezkoa KiVa taldearen esku-hartze-protokoloa aktibatzea.
Prestakuntzak errespetua, inklusioa, aniztasuna, enpatia, taldearen kohesioa eta elkarbizitza-arauak lantzen ditu, besteak beste, ikasle bakoitza errespetatua, baloratua eta erabat barne sentituko den ingurunea eraikitzeko helburuarekin.
Eta familiekin?
Ikasturte bakoitzaren hasieran, ikastetxeak programari eta eskola-jazarpenaren prebentzioarekiko duen konpromisoari buruzko informazioa ematen die familiei. Azaltzen die bullyingak ez duela lekurik eskolan, zein diren jarduketa-protokoloak eta zer prebentzio-neurri garatzen diren ikasturtean zehar.
Familiek KiVa saioen edukia ere ezagutzen dute; saio horiek ikasleei zuzenduta daude, eta jarduera praktikoetan oinarritzen dira, hala nola talde-dinamiketan, rol-jokoetan eta hausnarketa partekaturako guneetan.
Gainera, programak, ikasleek eskola-jazarpenari buruz dituzten pertzepzio edo esperientziez etxean gurasoekin hitz egiteko proposamenak eskaintzen ditu. Horrela, familiek hobeto ulertzen dute programaren ikuspegia, eta modu aktiboan inplikatu daitezke, gelan lantzen diren balioak etxetik indartuz.
Ikuspegi inklusibotik eta eskubideetan oinarrituta, nola laguntzen du KiVak ikasle guztiak, adimen- edo garapen-desgaitasuna dutenak barne, seguru eta onartuta senti daitezela bermatzen?
Funtsezkoena da pertsona guztien duintasuna, parte-hartzea eta taldekidetasun-sentimendua modu esplizituan sustatzen dituen eskola-kultura inklusiboa bultzatzen duela. Funtsezko ideia batetik abiatzen da: eskola-jazarpena talde-fenomenoa da. Horregatik, programak ez du bere jarduna biktimarengan edo jazarlearengan bakarrik zentratzen, berdinen talde osoan baizik.
Helburua da egoera ikusten dutenengan ere eragitea, euren barreekin, txaloekin edo isiltasunarekin egoera indartzen baitute, eta haien jokabideak jazarpenari eusten lagun baitezake. Taldearen erantzuna aldatzean gelako elkarbizitza arautzen duten arauak eraldatzen dira, eta edozein jazarpen-mota argi eta garbi baztertzen den giroa sortzen da.
Azken finean, programak pertsona guztiak barne sentituko diren eskola-kultura eraikitzea du helburu.
Programari buruzko erreferentziak:
Gurasoen gida – KiVa eskola-jazarpenaren aurkako programa
Bullying-aren aurkako programa finlandiarra | Just another KiVa Koulu site
